منصبهاى مهم دربار ساسانى شمرده مىشده و يكى از منابعى كه آگاتياس تاريخ‌نويس رومى كه در سال 582 ميلادى وفات يافته در كتاب خود دربارهء ژوستى نيان از آن بهره جسته مجموعهء سالنامه‌هاى رسمى ساسانى بوده كه در بايگانىهاى دولتى تيسفون نگاهدارى مىشده و سر جيوس مترجم معروف آن زمان كه خسرو انوشيروان او را بهترين مترجمان مىدانست با اجازهء سرپرستان آرشيو سلطنتى نام شاهان ايران و دوران پادشاهى و كارهاى بزرگ هريك را از روى آنها يادداشت كرده و پس از ترجمه به زبان يونانى به آگاتياس داده است . « 1 » بيهقى در حكايتى از خسرو پرويز نوشته كه چون جنگهاى وى با بهرام چوبين به پايان رسيد و كشور بر وى مسلّم شد دبيران را بفرمود تا شرح آن جنگها و رخ‌داده‌ها را از آغاز تا انجام بنويسند . دبيران نيز چنان كردند و چون نوشته خود را بر خسرو عرضه داشتند خسرو ديباچهء آن را نپسنديد . پس يكى از دبيران نوخاسته ديباچه بليغى بر آن نوشت كه خسرو را پسند افتاد و فرمان داد تا بر پايگاه آن دبير بيفزايند « 2 » اين اهتمام به ثبت و ضبط وقايع را خاصه آنچه باعث شهرت و نام و آوازه ايشان مىشد جاحظ چنين وصف كرده : ايرانيان به سبب ميل و رغبت فراوانى كه به حفظ آثار و اخبار داشتند ، وقايع بزرگ و كارهاى عظيم خود و همچنين اندرزهاى سودمند و امورى را كه موجب شرف و سرافرازى ايشان مىبود در دل كوه مىنگاشتند يا در بناهاى بزرگ و نامى به يادگار مىگذاشتند و بدين‌سان آنها را از خطر زوال محفوظ و براى هميشه پايدار مىساختند . « 3 » در قطعه‌اى از عهد شاپور به پسرش كه عامرى نيشابورى آن را از خداى نامه در كتاب خود « السعادة و الاسعاد فى السيرة الانسانية » نقل كرده شرحى دربارهء مسؤولان امور ديوانى آمده كه هرچند تا حدى مبهم است و نياز به بررسى بيشترى دارد ولى ذكر آن در اينجا تا وقتى كه فرصتى براى بررسى آن به

--> ( 1 ) . كريستن سن ، 71 - 70 . ( 2 ) . المحاسن و المساوى ، ص 481 . ( 3 ) . جاحظ المحاسن و الاضداد ، ص 201 .